Si po ia heq Bela nga një tullë çdo ditë kalasë së Edi Ramës

Ajo që po ndodh këto ditë në Shqipëri po nxjerr në pah një paradoks të rëndë të pushtetit të Edi Ramës. Nga njëra anë, Policia e Shtetit po shfaqet gjithnjë e më shumë si instrument dhune ndaj protestuesve, ndërsa nga ana tjetër, vetë veprimet e saj dhe informacionet që mbërrijnë në zyrën e kryeministrit po e ekspozojnë qeverinë në mënyrë të përsëritur. Rama duket se ka zgjedhur frikën si përgjigje ndaj protestës, por kjo strategji po prodhon më shumë pikëpyetje sesa rezultat.
Në këtë histori shfaqet edhe hija e Belinda Ballukut, e cila prej kohësh lidhet me një rrjet drejtuesish brenda Policisë së Shtetit që konsiderohen njerëz të saj. Kjo nuk është një çështje e parëndësishme. Kur brenda një qeverie krijohen qendra ndikimi që shtrihen mbi institucionet e sigurisë, policia rrezikon të mos funksionojë më si një strukturë e unifikuar shtetërore, por si një terren ku përplasen interesa dhe besnikëri politike.
Dhe pikërisht këtu nis absurdi i kësaj situate: policia që perceptohet si e kontrolluar nga njerëzit e Belës po bëhet protagoniste e një vale dhune që po e dëmton drejtpërdrejt kryeministrin dhe qeverinë e tij.
Rama zgjodhi dhunën, por dhuna nuk po ia zgjidh krizën
Pamjet e dhunës policore ndaj protestuesve janë goditja më e rëndë që mund t’i bëhet një shteti që pretendon se funksionon mbi ligjin. Një protestues mund të arrestohet kur shkel ligjin, por rrahja barbare e një njeriu të neutralizuar nuk është zbatim i ligjit. Është demonstrim force, poshtërim dhe kriminalizim i uniformës.
Kur kryeministri nuk distancohet qartë nga këto skena dhe në vend të përgjegjësisë institucionale zgjedh të justifikojë vijën e ashpër ndaj protestuesve, ai bëhet politikisht përgjegjës për drejtimin që merr reagimi shtetëror.
Burime diplomatike bëjnë me dije se Ramës i është kërkuar të gjejë një zgjidhje për protestën, deri në pikën e shuarjes së saj ose të marrjes së përgjegjësisë politike përmes dorëheqjes. Në këtë kontekst, sjellja e kryeministrit duket sikur udhëhiqet nga bindja se protesta mund të mposhtet përmes frikës, dhunës dhe raprezaljes.
Por kjo është pikërisht pika ku llogaritë e tij mund të jenë duke dështuar. Dhuna nuk po e mbyll krizën. Përkundrazi, çdo pamje e një qytetari të rrahur, çdo abuzim i dokumentuar dhe çdo përpjekje për të justifikuar të pajustifikueshmen e thellon përplasjen mes pushtetit dhe shoqërisë.
Zjarret që ngrenë dyshime brenda vetë pushtetit
Ndërsa policia përplaset me protestuesit, në rrugë po ndodhin edhe djegie objektesh. Ajo që e bën situatën politikisht edhe më të çuditshme është fakti se, sipas informacioneve që qarkullojnë, disa prej objekteve të goditura lidhen me njerëz që kanë qenë në konflikt me Belinda Ballukun.
Këtu shfaqet një kontradiktë që nuk mund të anashkalohet. Nëse Belinda Balluku ka ndikim mbi segmente të policisë përmes njerëzve të saj, atëherë si shpjegohet që në të njëjtën skenë shohim një polici që ushtron dhunë në emër të shtetit dhe akte zjarrvënieje që godasin interesa të personave të lidhur me konfliktet e brendshme të pushtetit?
Kush i organizon këto akte dhe kush përfiton prej tyre? Kush i furnizon autorët dhe kush ua përcakton objektivat?
Nuk është e nevojshme të shpiket një përgjigje për të kuptuar se këto ngjarje kërkojnë hetim serioz. Por politikisht, kontradikta është e qartë: nëse ekzistojnë grupe që veprojnë në interes të një krahu të pushtetit, përse veprimet e tyre po prodhojnë pasoja që godasin edhe njerëzit e atij krahu?
Këtu lind paradoksi i njerëzve të Belës që, në një mënyrë apo tjetër, përfundojnë në një përplasje ku policia e perceptuar si e afërt me të dhe autorët e zjarrvënieve shfaqen në anë të kundërta të së njëjtës krizë.
Kjo nuk është një tablo normale e një shteti që funksionon me një zinxhir të qartë përgjegjësie. Është tabloja e një pushteti ku konfliktet, interesat dhe veprimet e pakontrolluara po krijojnë një situatë që askush nuk duket se po e menaxhon dot bindshëm.
Raporti që e nxori Ramën bllof
Episodi i konferencës së përbashkët të Edi Ramës me ministrin e Brendshëm është një tjetër pikë ku kjo histori bëhet edhe më domethënëse.
Kryeministri doli publikisht dhe etiketoi disa protestues si persona me precedentë penalë. Ishte një përpjekje e qartë për të zhvendosur vëmendjen nga dhuna policore te biografia e atyre që protestonin. Mesazhi ishte i thjeshtë: mos shihni çfarë po bën policia, por shihni kush janë njerëzit që po përballen me të.
Por kjo linjë komunikimi u kthye në problem për vetë kryeministrin, pasi akuzat u kundërshtuan dhe informacionet e përdorura për t’i mbështetur u vunë në dyshim brenda së njëjtës ditë.
Dhe këtu qëndron një nga momentet më të rënda të kësaj krize politike.
Rama nuk është një komentues në rrjetet sociale që mund të përcjellë një lajm të paverifikuar. Ai është kryeministri i vendit. Kur del përpara publikut bashkë me ministrin përgjegjës për policinë dhe paraqet informacione që më pas dalin të pasakta, problemi nuk është vetëm te komunikimi. Është te besueshmëria e institucioneve që i kanë prodhuar dhe përcjellë ato informacione.
Raportet që i shkojnë kryeministrit nuk hartohen në ajër. Ato vijnë nga struktura shtetërore, mes të cilave edhe policia. Dhe nëse Rama është mbështetur te informacionet e policisë për të goditur publikisht protestuesit, atëherë vetë policia e ka vendosur kryeministrin në një pozitë politike jashtëzakonisht të keqe.
Kush ia përgatiti Ramës këtë material? Kush ia garantoi saktësinë? Kush e bindi se mund të dilte publikisht me ato akuza?
Këto nuk janë hollësi teknike. Janë pyetje që prekin drejtpërdrejt mënyrën se si funksionon pushteti.
Nëse kryeministri nuk mund të mbështetet te informacionet e institucionit që ka për detyrë të ruajë rendin dhe të hetojë shkeljet e ligjit, atëherë ai ka një problem serioz brenda vetë strukturës që drejton. Nëse informacioni është përdorur për të manipuluar opinionin publik, problemi është edhe më i rëndë.
Në të dyja rastet, Rama del i dobësuar. Dhe bashkë me të dobësohet edhe besimi te Policia e Shtetit.
Policia e Belës, përgjegjësia e Ramës
Këtu është thelbi i gjithë historisë. Rama nuk mund ta përdorë policinë si mburojë politike kur ajo i shërben interesit të tij dhe më pas të sillet sikur është një institucion i shkëputur nga përgjegjësia e qeverisë kur informacionet e saj e nxjerrin bllof.
Nëse drejtues të policisë konsiderohen njerëz të Belinda Ballukut, atëherë kryeministri duhet të sqarojë se si funksionon realisht zinxhiri i komandimit dhe mbi çfarë kriteresh emërohen e veprojnë drejtuesit. Një institucion që kontrollon rendin publik nuk mund të kthehet në pronë të askujt, as të një ministri, as të një kryeministri dhe as të një grupi politik.
Por Rama ka një përgjegjësi të dyfishtë: ai është kreu i qeverisë dhe politikani që po përpiqet të menaxhojë krizën. Në vend që të vendosë standarde të qarta, të kërkojë llogari për dhunën dhe të garantojë saktësinë e informacionit zyrtar, ai po shfaqet në një situatë ku policia dhunon, protestuesit përfshihen në akte të ndryshme dhe deklaratat e pushtetit prodhojnë kriza të reja besueshmërie.
Kjo nuk është forcë. Është humbje e kontrollit politik mbi pasojat e veprimeve të veta.
Kur pushteti fillon të hajë vetveten
E gjithë tabloja ka një element të përbashkët: Rama po përballet me një krizë ku çdo përpjekje për të treguar forcë rrezikon të prodhojë një dobësi të re.
Dhuna policore e bën qeverinë të duket represive. Zjarret krijojnë dyshime për organizim dhe interesa që shkojnë përtej protestës së zakonshme. Akuzat publike ndaj protestuesve, kur nuk mbështeten nga fakte të sakta, e dëmtojnë kryeministrin dhe institucionet që ai përfaqëson. Ndërkohë, hija e ndikimeve politike brenda policisë e bën edhe më të vështirë të besohet se shteti po vepron me paanshmëri.
Në këtë pikë, kriza nuk është më thjesht mes Ramës dhe protestuesve. Ajo prek marrëdhëniet brenda vetë pushtetit, besueshmërinë e policisë dhe aftësinë e kryeministrit për të marrë vendime mbi bazën e informacionit të saktë.
Dhe pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh për Ramën: njerëzit që ai ka rreth vetes, institucionet që duhet ta mbështesin dhe mënyra se si po përdoret forca shtetërore mund të përfundojnë duke e dëmtuar më shumë se vetë kundërshtarët e tij politikë.
Një kryeministër mund të urdhërojë policinë të ruajë rendin. Mund të kërkojë zbatimin e ligjit. Mund të përpiqet të izolojë elementët e dhunshëm të një proteste. Por nuk mund ta ndërtojë stabilitetin mbi frikën, mbi akuza të pasakta dhe mbi institucione që perceptohen si të kapura nga interesa politike.
Rama mund të besojë se dhuna do ta shuajë protestën. Por nëse policia e tij e nxjerr bllof, nëse zjarret krijojnë dyshime për përplasje brenda vetë pushtetit dhe nëse njerëzit që duhet ta mbrojnë politikisht e çojnë drejt gabimeve të reja, atëherë problemi i tij nuk është më vetëm protesta. Është pushteti që po i kthehet kundër vetvetes.