Pas përshkallëzimit të dhunës gjatë protestës së 24 tetorit në Tiranë, kryeministri Edi Rama ka prezantuar një paketë të re ligjore me gjashtë instrumente, që sipas tij synojnë parandalimin e dhunës, ndëshkimin e autorëve dhe riparimin e dëmeve të shkaktuara gjatë tubimeve.
Paketa përfshin kompensimin e bizneseve të dëmtuara, një ligj të posaçëm për përgjegjësinë financiare për dëmet, ndryshime në ligjin për tubimet, krijimin e një regjistri elektronik, ndryshime në Kodin e Etikës së mësuesve dhe propozime për ndryshime në Kodin Penal.
Sipas Ramës, masat janë hartuar në bashkëpunim me ekspertë europianë dhe partnerë ndërkombëtarë. Kryeministri deklaroi se protesta paqësore do të mbrohet, ndërsa dhuna dhe dëmtimi i pronës do të ndëshkohen.
Megjithatë, një pjesë e rëndësishme e paketës përbëhet nga propozime dhe ndryshime ligjore që duhet të ndiqen sipas procedurave përkatëse përpara se të zbatohen.
1. Kompensimi i bizneseve të dëmtuara
Instrumenti i parë parashikon mbështetje financiare për bizneset e dëmtuara nga thyerjet, grabitjet dhe zjarret gjatë protestave.
Sipas prezantimit të Ramës, shteti do të mbulojë deri në 100% të dëmeve materiale për bizneset më të vogla, ndërsa për bizneset më të mëdha mbulimi do të jetë të paktën 70%, sipas kritereve që do të përcaktohen. Skema synon bizneset me xhiro vjetore deri në 140 mijë euro.
Qëllimi, sipas kryeministrit, është që bizneset që kanë dorëzuar dokumentacionin pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve të mos presin për vite përfundimin e proceseve gjyqësore për të marrë dëmshpërblimin.
Rama deklaroi gjithashtu se personat përgjegjës për dëmet do të paguajnë pjesën që u takon, ndërsa për dëmet e shkaktuara nga të miturit përgjegjësia financiare do të kalojë te prindërit, sipas parashikimeve ligjore.
2. Ligji “Kush thyen, paguan”
Instrumenti i dytë është një ligj i posaçëm për riparimin e dëmeve të shkaktuara gjatë tubimeve.
Sipas propozimit të prezantuar nga Rama, ligji do të zbatohet për tubime të ndryshme në vende publike, përfshirë protesta, grumbullime sportive, kulturore dhe festive, kur shkaktohen dëme materiale.
Kryeministri tha se përgjegjësia nuk do të lindë thjesht nga pjesëmarrja në një protestë, por nga sjellja e personit. Megjithatë, sipas paketës së prezantuar, edhe personat që qëndrojnë në një tubim të dhunshëm pas paralajmërimeve të policisë mund të përballen me përgjegjësi financiare.
Gjobat e parashikuara mund të arrijnë deri në 500 mijë lekë të reja. Nga ky rregull parashikohen të përjashtohen gazetarët, mjekët, vëzhguesit, punonjësit në detyrë dhe kalimtarët e rastësishëm.
Për të miturit mbi 14 vjeç, sipas propozimit, gjobën do ta paguajnë prindërit ose kujdestarët, në përputhje me parashikimet ligjore.
3. Ndryshime në ligjin për tubimet
Një tjetër pjesë e paketës lidhet me ndryshimet në ligjin “Për tubimet”, të vitit 2001.
Sipas Ramës, propozimet synojnë t’i japin policisë mjete shtesë për të reaguar ndaj rrezikut të dhunës, thirrjeve për akte të dhunshme në rrjetet sociale dhe situatave që cenojnë sigurinë publike.
Perimetra sigurie: Kur ekziston rrezik real dhe i afërt për dhunë, parashikohet mundësia e kufizimit të tubimeve deri në 72 orë në zona të caktuara pranë institucioneve arsimore, shëndetësore e shtetërore, objekteve të kultit dhe trashëgimisë kulturore.
Thirrjet për dhunë online: Sipas paketës, policia mund t’i kërkojë mbajtësit të një llogarie të fshijë një postim që nxit dhunë në kuadër të një tubimi. Në rast moszbatimi ose përsëritjeje, mund të ndiqen procedurat e parashikuara nga legjislacioni në fuqi.
Maskimi dhe gjobat: Rama njoftoi propozime për ndëshkimin e fshehjes së identitetit gjatë tubimeve të dhunshme. Paketa parashikon gjithashtu gjoba për pjesëmarrjen në tubime pa leje dhe mosbindjen ndaj urdhrave të policisë.
Sipas shifrave të bëra publike nga kryeministri, gjobat për pjesëmarrjen në tubime pa leje dhe moslargimin pas thirrjeve të policisë mund të shkojnë nga 10 mijë deri në 100 mijë lekë të reja. Për mosbindjen ndaj urdhrit për shpërndarje dhe fshehjen e identitetit, parashikohen gjoba deri në 500 mijë lekë, ndërsa për bllokimin e qarkullimit përmendet gjoba prej 5 mijë lekësh për pjesëmarrës.
Këto janë masa të prezantuara në kuadër të paketës së re dhe zbatimi i tyre varet nga miratimi dhe hyrja në fuqi e ndryshimeve përkatëse.
4. Regjistër elektronik për personat e referuar ose nën hetim
Paketa parashikon krijimin, me vendim të Këshillit të Ministrave, të një Regjistri të Posaçëm Elektronik për personat e referuar ose nën hetim për vepra penale kundër shtetit, rendit dhe sigurisë publike.
Sipas prezantimit të Ramës, regjistri do të administrohet nga Policia e Shtetit dhe do të përmbajë të dhëna identifikuese.
Kryeministri deklaroi se, mbi bazën e këtij regjistri, autoritetet kufitare mund të zbatojnë kompetencat ligjore për refuzimin e daljes nga vendi për personat që synojnë t’i shmangen ndjekjes penale, arrestimit ose ekzekutimit të dënimit. Ai përmendi gjithashtu njoftimin e autoriteteve të huaja, strukturave akomoduese dhe kompanive të transportit për raste që konsiderohen rrezik për sigurinë publike.
Përmbajtja e regjistrit dhe pasojat që mund të sjellë për personat e përfshirë do të varen nga aktet përkatëse dhe mënyra e zbatimit të tyre.
5. Masa për mësuesit që nxisin pjesëmarrjen e nxënësve në tubime
Një tjetër instrument parashikon ndryshime në Kodin e Etikës për mësuesit e arsimit parauniversitar.
Sipas Ramës, synimi është të ndalohet përdorimi i autoritetit profesional të mësuesve për të nxitur, organizuar ose koordinuar pjesëmarrjen e nxënësve nën 18 vjeç në tubime, kur kjo bie ndesh me interesin e fëmijëve dhe pritshmëritë e prindërve.
Për shkeljet e parashikuara, kryeministri përmendi mundësinë e pezullimit ose largimit nga detyra.
Ai theksoi se masa nuk synon të kufizojë të drejtën e mësuesve për t’u shprehur apo për të protestuar vetë, por të ndalojë përdorimin e marrëdhënies mësues-nxënës për të përfshirë fëmijët në aktivitete të organizuara nga të rriturit.
6. Ndryshime në Kodin Penal
Pjesa e fundit e paketës përfshin propozime për ndryshime në Kodin Penal, që sipas Ramës synojnë të ndëshkojnë dhunën gjatë tubimeve, nxitjen e saj, kanosjen dhe përndjekjen, përfshirë rastet që ndodhin në internet.
Ndër masat e përmendura janë:
- Dhunë gjatë tubimeve: Ndëshkim për personat që qëndrojnë në një tubim të dhunshëm pas paralajmërimeve të policisë, kur janë në dijeni të dhunës ose dëmtimit të pronës.
- Mbajtja e sendeve të rrezikshme: Dënime deri në dy vjet burg për personat që kapen me armë ose sende të tjera të rrezikshme.
- Maskimi gjatë dhunës: Propozohet gjobë ose burgim deri në gjashtë muaj kur fshehja e fytyrës lidhet me dhunë ose rrezik konkret dhune. Në deklaratën e tij, Rama përmendi përjashtime për arsyet shëndetësore, fetare dhe profesionale.
- Dëmtimi i pronës: Parashikohen dënime më të ashpra për shkatërrimin e pronës, me rritje të dënimit kur preken shkolla, institucione, shërbime publike ose monumente kulture.
- Nxitja e dhunës online: Propozohet një vepër penale për thirrjet publike, edhe në rrjetet sociale, për dhunë, plaçkitje ose shkatërrim, kur krijojnë rrezik real dhe të afërt.
- Kanosja dhe përndjekja: Parashikohen masa për mesazhet kërcënuese të përsëritura, monitorimin e vendndodhjes, ndjekjen e vazhdueshme dhe publikimin e të dhënave që mund ta ekspozojnë një person ose familjen e tij ndaj sulmeve.
- Përmbajtja e falsifikuar me inteligjencë artificiale: Paketa përfshin propozime për ndëshkimin e shpërndarjes pa pëlqim të materialeve me imazhe ose zë të falsifikuar, kur mashtrojnë publikun dhe i shkaktojnë dëm personit të përfshirë.
- Mbrojtja e funksionarëve publikë: Parashikohen masa më të ashpra për kanosjen e funksionarëve dhe familjeve të tyre, si dhe për shantazhin që synon të ndikojë në votën e një deputeti ose vendimmarrjen e një funksionari.
- Mbrojtja e fëmijëve: Propozohen dispozita për rastet kur prindi, kujdestari ose një person përgjegjës e lë një fëmijë nën 14 vjeç në rrezik real për jetën ose shëndetin.
Rama deklaroi se protesta paqësore, kritika politike, satira dhe gazetaria nuk do të ndëshkohen nga këto dispozita.
Paketa e re vjen pas protestave të ditëve të fundit, të shoqëruara me përplasje mes protestuesve dhe policisë, si dhe dëmtime të pronës. Efekti konkret i masave do të varet nga përmbajtja përfundimtare e akteve dhe ndryshimeve ligjore, procedurat e miratimit dhe garancitë për mbrojtjen e të drejtave themelore.
Lexo edhe
Digjen karriget e Ramës para Kryeministrisë, protestuesit refuzojnë sërish dialogun
“Rama ëndërron të bëhet Lukashenko”, Këlliçi sulmon paketën e re: “Synon mbylljen e protestave”
