Në kulmin e protestave dhe të përplasjes së qeverisë me qytetarët, diplomacia perëndimore u vu në lëvizje. Por ajo që bie në sy nuk është vetëm takimi me Presidentin Bajram Begaj. Është edhe përzgjedhja e dy ish-presidentëve: Bamir Topit dhe Rexhep Meidanit.
Shqipëria po kalon një moment të tensionuar politik. Protestat e ditëve të fundit, përplasjet e dhunshme me policinë dhe pamjet e ndërhyrjeve ndaj protestuesve, përfshirë të rinj e të mitur, e kanë nxjerrë krizën përtej një konflikti të zakonshëm mes qeverisë dhe opozitës. Në këtë klimë, më 20 tetor, ambasadorët e Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Evropian dhe Gjermanisë zhvilluan takime me Presidentin Bajram Begaj, ndërsa në Presidencë u pritën edhe dy ish-kreu të shtetit, Bamir Topi dhe Rexhep Meidani. Mediat e lidhën këtë lëvizje me përpjekjet për uljen e tensioneve dhe gjetjen e një zgjidhjeje politike.
Ajo që e bën këtë zhvillim edhe më interesant është mungesa e një komunikimi publik të hollësishëm që të sqarojë përmbajtjen e bisedimeve. Nuk dihet çfarë u diskutua konkretisht, cilat propozime u hodhën në tryezë dhe nëse biseda u kufizua te ndalimi i përshkallëzimit apo preku edhe krizën politike në tërësi.
Në diplomaci, mungesa e një deklarate të detajuar nuk është provë e një marrëveshjeje të fshehtë. Por, kur takimet zhvillohen në kulmin e një krize, përbërja e tryezës bëhet po aq e rëndësishme sa vetë takimi.
Dhe këtu lind pyetja: a e dinë ambasadorët se cilët njerëz kishin përballë dhe çfarë historie politike përfaqëson secili prej tyre?
Bamir Topi nuk është një ish-president pa histori politike. Në vitin 2007, ai u zgjodh President me 85 vota, vetëm një më shumë se pragu kushtetues prej 84 votash. Gjashtë deputetë socialistë thyen bojkotin e partisë së tyre dhe votuan për kandidatin e mazhorancës së Sali Berishës. Procesi u shoqërua me akuza të forta nga Edi Rama dhe drejtues të tjerë socialistë për pazare politike dhe blerje deputetësh. Këto akuza u bënë pjesë e debatit publik të kohës, megjithëse duhen dalluar nga një provë e pakundërshtueshme për pagesa financiare.
Ironia e historisë është se zgjedhja e Topit u bë e mundur edhe nga përçarja e kampit socialist. Fatos Nano dhe mbështetësit e tij u gjendën në konflikt me drejtimin e Edi Ramës, ndërsa votat e deputetëve që nuk iu bindën bojkotit ndihmuan në shmangien e zgjedhjeve të parakohshme.
Nuk është e nevojshme të biem dakord me çdo akuzë të asaj kohe për të kuptuar peshën politike të këtij precedenti. Topi u zgjodh në një proces që ekspozoi konfliktet e brendshme të së majtës dhe përplasjen për kontrollin e saj.
Por në tryezën e sotme gjendej edhe Rexhep Meidani.
Ish-presidenti socialist ka një histori tjetër, por po aq të rëndësishme për të kuptuar marrëdhëniet brenda Partisë Socialiste. Në vitin 2003, ai garoi kundër Fatos Nanos dhe Edi Ramës për drejtimin e partisë. Dy vjet më vonë, pas dorëheqjes së Nanos, Meidani u përball drejtpërdrejt me Ramën në kongresin e 9 tetorit 2005.
Rama fitoi me 297 vota, kundrejt 151 votave të Meidanit. Gara u zhvillua mes polemikash, pasi delegatët kishin rrëzuar platformën e reformave të Ramës, por më pas ai arriti të fitojë drejtimin e partisë. Episodi u interpretua si një përballje mes projektit të deklaruar të reformimit të PS-së dhe ekuilibrave të strukturave ekzistuese.
Meidani nuk është, pra, thjesht një ish-president që mund të japë mendime institucionale për krizën. Ai është edhe njeriu që dikur konkurroi Ramën për drejtimin e partisë dhe humbi. Ky fakt nuk provon se sot është kundërshtar i tij, por e bën historinë e marrëdhënieve mes tyre të pamundur për t’u injoruar në një analizë politike.
Dhe tani, në një moment kur qeveria e Ramës po përballet me protesta dhe trysni publike, të dy këta ish-presidentë gjenden në tryezën e konsultimeve me Presidentin aktual dhe përfaqësuesit kryesorë diplomatikë perëndimorë.
A është kjo thjesht një konsultë institucionale mes presidentëve të sotëm dhe të dikurshëm? Apo diplomatët po kërkojnë të dëgjojnë edhe figura që kanë njohur nga brenda konfliktet, përçarjet dhe mekanizmat e pushtetit shqiptar?
Këto janë dy mundësi që nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Ajo që nuk mund të pohohet, pa të dhëna të tjera, është se ambasadorët kanë mbledhur qëllimisht kundërshtarët e Ramës për të përgatitur largimin e tij.
Megjithatë, përbërja e tryezës e bën të arsyeshme një pyetje më të gjerë: a po kërkohet vetëm një mënyrë për të qetësuar rrugën, apo po shqyrtohen edhe kushtet politike që mund ta nxjerrin vendin nga kriza?
Nëse bëhet fjalë vetëm për deeskalim, atëherë duhet të shohim çfarë hapash do të ndërmerren për të ndaluar dhunën, për të garantuar të drejtën e protestës dhe për të rikthyer dialogun institucional. Nëse konsultimet kanë përfshirë edhe një zgjidhje më të gjerë politike, atëherë do të duhet të dalin shenja konkrete që e mbështesin këtë interpretim.
Për Edi Ramën, rëndësia e këtij takimi nuk qëndron te fakti nëse Topi apo Meidani kanë qenë kundërshtarë të tij në të kaluarën. Ajo që ka rëndësi është se kriza ka aktivizuar një nivel konsultimi ku janë përfshirë Presidenti aktual, diplomatë të rëndësishëm dhe dy ish-presidentë me përvoja të ndryshme politike.
Në politikë, përbërja e një tryeze nuk është provë e një skenari. Por, në një moment krize, ajo mund të jetë arsyeja për të bërë pyetjet e duhura. Dhe pyetja që mbetet pezull është nëse kjo tryezë synon vetëm të ulë tensionet apo të ndihmojë në gjetjen e një rrugëdaljeje më të gjerë për Shqipërinë.
Lexo edhe
Begaj takon dy grupe protestuesish, kërkohet shpërndarja e Parlamentit dhe qeveri tranzitore
