Mashtrimet online janë shtuar ndjeshëm vitet e fundit, duke prekur mijëra përdorues të internetit në mbarë botën, përfshirë edhe Shqipërinë. Kriminelët kibernetikë përdorin email-e të rreme, mesazhe, faqe interneti false dhe rrjete sociale për të vjedhur para, fjalëkalime dhe të dhëna personale.
Ja çfarë duhet të dini për t’u mbrojtur.
Çfarë janë mashtrimet online?
Mashtrimet online janë tentativa për të mashtruar përdoruesit që të japin informacione personale ose bankare, të dërgojnë para ose të instalojnë programe të dëmshme në pajisjet e tyre.
Format më të zakonshme përfshijnë:
- Phishing përmes email-it ose SMS-ve.
- Faqe interneti që imitojnë banka ose kompani të njohura.
- Mashtrime në rrjetet sociale.
- Investime të rreme me fitime të garantuara.
- Dyqane online false.
- Mashtrime romantike.
- Telefonata nga persona që pretendojnë se janë punonjës banke ose institucionesh.
10 mënyra për të shmangur mashtrimet online
1. Mos klikoni çdo link
Nëse merrni një email ose mesazh të dyshimtë, mos klikoni menjëherë lidhjet. Kontrolloni gjithmonë adresën e dërguesit.
2. Kontrolloni adresën e faqes
Sigurohuni që faqja ku hyni përdor protokollin https:// dhe ka adresën zyrtare të kompanisë.
3. Mos ndani kodet e verifikimit
Bankat dhe institucionet serioze nuk ju kërkojnë kurrë kodet OTP, PIN-in ose fjalëkalimin me telefon apo email.
4. Aktivizoni autentifikimin me dy faktorë (2FA)
Kjo shton një shtresë shtesë sigurie edhe nëse dikush zbulon fjalëkalimin tuaj.
5. Përdorni fjalëkalime të forta
Krijoni fjalëkalime unike për çdo llogari dhe shmangni përdorimin e të njëjtit fjalëkalim në disa platforma.
6. Përditësoni pajisjet
Mbani gjithmonë të përditësuar telefonin, kompjuterin dhe aplikacionet për të përfituar nga përmirësimet e sigurisë.
7. Kujdes me ofertat “shumë të mira”
Nëse një ofertë premton fitime të garantuara ose çmime jashtëzakonisht të ulëta, kontrollojeni me kujdes përpara se të paguani.
8. Verifikoni profilin e shitësit
Kur blini online, lexoni vlerësimet dhe kontrolloni nëse biznesi ka kontaktet dhe adresën e tij zyrtare.
9. Mos përdorni Wi-Fi publik për pagesa
Shmangni kryerjen e transaksioneve bankare ose pagesave online kur jeni të lidhur me rrjete publike të internetit.
10. Reagoni menjëherë nëse dyshoni për mashtrim
Nëse mendoni se keni dhënë të dhënat bankare ose personale gabimisht:
- kontaktoni menjëherë bankën;
- ndryshoni fjalëkalimet;
- bllokoni kartën nëse është e nevojshme;
- raportoni rastin te autoritetet përkatëse.
Shenjat që tregojnë se mund të jetë mashtrim
- Mesazhe që krijojnë urgjencë.
- Kërkesa për pagesë të menjëhershme.
- Gabime drejtshkrimore ose gjuhë jo profesionale.
- Premtime për fitime të mëdha pa rrezik.
- Kërkesa për të dhëna personale ose bankare.
Mashtrimet online po bëhen gjithnjë e më të sofistikuara, por me kujdes dhe verifikim mund të shmangni shumicën e tyre. Mos ndani informacione sensitive pa verifikuar burimin dhe kontrolloni gjithmonë identitetin e personit ose kompanisë me të cilën po komunikoni.
Si të shmangni mashtrimet gjatë rezervimit të hoteleve online
