Kur qeveria shqiptare vendosi mbylljen e pikave të basteve sportive dhe lojërave të fatit në fund të vitit 2018, vendimi u prezantua si një hap i madh për mbrojtjen e familjeve shqiptare, të rinjve dhe ekonomisë familjare. Në atë kohë, argumenti kryesor ishte se bixhozi po shkatërronte jetët e mijëra qytetarëve, po shtonte borxhet, kriminalitetin dhe varësinë sociale.
Por pas disa vitesh, pyetja që shtrohet sot është: A u zhdukën realisht lojërat e fatit në Shqipëri, apo ato thjesht kaluan në një formë tjetër, më të fshehtë dhe më të pakontrollueshme?
Nga lokalet në telefonin celular
Në pamje të parë, pikat fizike të basteve u zhdukën nga rrugët. Nuk ka më lokale me ekrane sportive në çdo lagje, as kazino të hapura pranë shkollave apo qendrave urbane si dikur. Por paralelisht me këtë “mbyllje”, tregu online shpërtheu.
Sot, bastet sportive, kazinotë virtuale dhe lojërat online aksesohen lehtësisht nga çdo telefon celular. Mjafton një aplikacion, një kartë bankare apo një portofol virtual dhe çdo person mund të luajë në platforma të huaja, shpesh pa asnjë kontroll real.
Në praktikë, bixhozi nuk është zhdukur. Ai është bërë më pak i dukshëm, por më i përhapur teknologjikisht.
Një treg që lëviz në hije
Ekspertët e ekonomisë informale dhe sigurisë kanë paralajmëruar prej kohësh se mbyllja e menjëhershme e tregut fizik krijoi hapësira për aktivitet ilegal. Pikërisht aty ku mungon kontrolli shtetëror, lulëzon tregu informal.
Edhe sot raportohen ambiente të maskuara si “internet center”, “klube sportive” apo lokale ku zhvillohen baste të paligjshme. Ndërkohë, rrjetet sociale dhe aplikacionet e komunikimit përdoren për të organizuar lojëra të fshehta, larg radarit të institucioneve.
Kjo ka krijuar një paradoks: shteti deklaron se lojërat e fatit janë të ndaluara, ndërsa qytetarët i gjejnë ato me disa klikime.
Pasojat sociale: Një plagë që nuk është mbyllur
Problemi më i madh nuk lidhet vetëm me ligjshmërinë, por me pasojat sociale që bixhozi vazhdon të shkaktojë.
Varësia nga lojërat e fatit konsiderohet nga psikologët si një nga varësitë më të rrezikshme moderne, sepse shpesh nis si “argëtim” dhe përfundon në borxhe, depresion dhe shkatërrim familjar.
Në Shqipëri mungojnë statistika të plota, por fenomeni është i dukshëm:
- të rinj që humbasin paga dhe kursime;
- familje të futura në borxhe;
- konflikte familjare;
- raste kriminale të lidhura me humbje financiare;
- rritje e ankthit dhe problemeve psikologjike.
Shqetësues është fakti se mosha e përdoruesve po ulet gjithnjë e më shumë, ndërsa kontrolli ndaj aksesit online mbetet i dobët.
Fiton shteti apo humbet shoqëria?
Një tjetër debat lidhet me faktin se ndalimi total nuk e zhduk domosdoshmërisht fenomenin. Në shumë vende europiane është zgjedhur modeli i kontrollit dhe licencimit, ku shteti monitoron aktivitetin, vendos kufizime dhe takson fitimet.
Në Shqipëri, kritikët e modelit aktual thonë se ndalimi i pjesshëm ka sjellë humbje të ardhurash për shtetin, ndërsa tregu ilegal vazhdon të përfitojë.
Nga ana tjetër, mbështetësit e ndalimit argumentojnë se rikthimi i pikave fizike do të sillte sërish përhapje masive të fenomenit dhe do të godiste shtresat më të varfra të shoqërisë.
Një realitet që kërkon më shumë se propagandë
Debati për lojërat e fatit në Shqipëri nuk mund të reduktohet vetëm te pyetja “janë të hapura apo të mbyllura”. Çështja reale është nëse ekziston një strategji efektive për kontrollin e fenomenit dhe mbrojtjen e qytetarëve.
Sepse nëse bastet vazhdojnë të luhen çdo ditë online, në ambiente të fshehta apo përmes rrjeteve ilegale, atëherë “mbyllja” ka mbetur më shumë një slogan politik sesa një zgjidhje reale.
Dhe ndërsa teknologjia e bën bixhozin më të aksesueshëm se kurrë, sfida e shtetit mbetet e njëjtë: si të mbrojë shoqërinë nga një industri që vazhdon të prodhojë varësi, borxhe dhe pasoja sociale, edhe kur zyrtarisht deklarohet e ndaluar.
