Nga Rrogozhina te Memaliaj, debati për hartën e re administrative po hap një nga diskutimet më të forta politike të vitit. PS kërkon një riorganizim që e lidh me eficiencën dhe realitetin e ri demografik, ndërsa PD propozon më shumë bashki dhe rikthimin e komunave. Në mes të debatit janë banorët dhe pyetja kryesore: a do të sjellë një hartë e re më shumë shërbime apo më shumë centralizim?
Reforma Administrativo-Territoriale po rikthehet në qendër të debatit politik në Shqipëri, më shumë se një dekadë pas ndarjes së vitit 2014.
Këtë herë debati nuk lidhet vetëm me numrin e bashkive. Në thelb të diskutimit është mënyra se si duhet të organizohet pushteti vendor në një vend që ka ndryshuar ndjeshëm në aspektin demografik, ekonomik dhe social.
Propozimet për riorganizimin e disa bashkive kanë shkaktuar kundërshtime në komunitete të ndryshme. Një prej rasteve më të fundit është Rrogozhina, ku Këshilli Bashkiak ka dalë kundër idesë së bashkimit me Kavajën dhe ka kërkuar që çdo ndryshim të bëhet vetëm pas konsultimit me komunitetin.
Kjo situatë tregon se reforma nuk është thjesht një çështje hartash. Për banorët, një bashki nënkupton identitetin lokal, shërbimet publike, administratën, investimet dhe përfaqësimin politik.
Pse po rihapet reforma territoriale?
Ndarja aktuale administrative u miratua në vitin 2014 dhe reduktoi ndjeshëm numrin e njësive vendore. Reforma krijoi 61 bashki, duke zëvendësuar strukturën e mëparshme me 373 njësi të qeverisjes vendore, përfshirë bashkitë dhe komunat.
Argumenti kryesor i reformës ishte krijimi i njësive më të mëdha dhe më të fuqishme financiarisht, të afta për të ofruar shërbime më cilësore dhe për të menaxhuar më mirë fondet publike.
Por, më shumë se një dekadë më vonë, debati është rihapur.
Në platformën zyrtare të reformës, Kuvendi argumenton se Shqipëria përballet me një realitet të ri demografik, të evidentuar edhe nga Censi i vitit 2023, i cili tregoi rënie të popullsisë dhe migrim të brendshëm. Sipas këtij argumentimi, reforma synon të përshtatë pushtetin vendor me këto ndryshime dhe me kërkesat që lidhen me procesin e integrimit në Bashkimin Evropian.
Por opozita e sheh ndryshe problemin.
Çfarë propozon Partia Socialiste?
Mazhoranca ka argumentuar nevojën për rishikimin e hartës territoriale duke u nisur nga funksionaliteti i bashkive, ndryshimet demografike dhe nevoja për një administrim më efikas.
Në këtë këndvështrim, disa bashki të vogla me popullsi të reduktuar dhe me kapacitete të kufizuara financiare mund të mos kenë mundësi të ofrojnë shërbime të plota dhe të përballojnë kostot e administrimit.
Pikërisht këtu qëndron logjika e propozimeve për bashkimin e disa njësive.
Ideja është që një bashki më e madhe të ketë më shumë kapacitete financiare, administratë më të konsoliduar dhe mundësi më të mëdha për të përfituar nga investimet.
Por ky argument përballet me një kundërshtim të fortë: një bashki më e madhe në territor nuk do të thotë automatikisht shërbime më pranë qytetarëve.
Nëse qendra administrative largohet nga banorët e zonave periferike, ekziston rreziku që qytetarët të kenë më shumë vështirësi për të marrë shërbime, për të komunikuar me administratën dhe për të ndjekur problematikat lokale.
Prandaj, suksesi i çdo bashkimi do të varet jo vetëm nga madhësia e bashkisë së re, por nga mënyra se si do të organizohen njësitë administrative, zyrat e shërbimit dhe buxhetet lokale.
Çfarë propozon Partia Demokratike?
PD ka paraqitur një qasje dukshëm të ndryshme.
Kryetari i saj, Sali Berisha, ka deklaruar se opozita ka përgatitur një projekt alternativ për organizimin territorial, i cili parashikon rritjen e numrit të bashkive nga 61 aktualisht në një interval prej 90 deri në 110 bashki, si dhe rikthimin e komunave mbi bazën e kritereve demografike.
Sipas PD-së, ndarja territoriale e vitit 2014 ka krijuar një distancë të madhe mes qytetarit dhe administratës vendore dhe ka dobësuar përfaqësimin lokal.
Opozita argumenton se zgjidhja nuk është shkrirja e bashkive, por krijimi i njësive më të vogla dhe më pranë komuniteteve.
Në këtë model, komunat do të riktheheshin, por jo në formën e më shumë se 300 njësive që ekzistonin para reformës së vitit 2014. PD pretendon se modeli i saj synon një strukturë të ndërmjetme, me më shumë njësi vendore, por duke marrë parasysh ndryshimet demografike të vendit.
Pra, nëse PS e sheh problemin kryesisht te fragmentimi dhe mungesa e kapaciteteve, PD e sheh te centralizimi dhe largimi i pushtetit nga qytetari.
Këtu qëndron edhe përplasja kryesore politike.
Rrogozhina, një nga rastet që ka ndezur debatin
Debati është konkretizuar edhe në nivel vendor.
Këshilli Bashkiak i Rrogozhinës ka kundërshtuar propozimin për bashkimin e kësaj bashkie me Kavajën.
Përfaqësuesit vendorë kanë kërkuar që çdo ndryshim territorial të mos bëhet pa konsultim me komunitetin dhe pa marrë parasysh interesin e banorëve.
Rasti i Rrogozhinës është domethënës sepse tregon se kundërshtimi ndaj ndryshimeve territoriale nuk ndjek gjithmonë ndarjet klasike partiake. Këshilli Bashkiak ka deklaruar një qëndrim të përbashkët, pavarësisht përkatësive politike.
Kjo ngre një pyetje të rëndësishme: a duhet të vendoset e ardhmja e një bashkie vetëm mbi bazën e kritereve ekonomike dhe demografike, apo duhet të merret në konsideratë edhe identiteti dhe vullneti i komunitetit?
Pse banorët kundërshtojnë shkrirjen e bashkive?
Kundërshtimet në komunitetet lokale zakonisht lidhen me disa shqetësime.
Së pari, ekziston frika se qendra e re administrative do të jetë më larg.
Së dyti, banorët shqetësohen se investimet publike mund të përqendrohen në qytetin kryesor të bashkisë së re.
Së treti, ekziston frika për humbjen e vendeve të punës në administratën lokale.
Dhe së katërti, bashkimi i bashkive shihet nga disa komunitete si humbje e identitetit dhe autonomisë lokale.
Në zonat rurale, ku distancat janë të mëdha dhe infrastruktura nuk është gjithmonë në gjendjen më të mirë, kjo frikë është edhe më e madhe.
Një bashki e madhe mund të jetë më efikase në teori, por nëse qytetari duhet të udhëtojë dhjetëra kilometra për një shërbim që më parë e merrte pranë shtëpisë, reforma mund të perceptohet si një hap pas.
Por edhe modeli me shumë bashki ka kostot e veta
Nga ana tjetër, rikthimi te një numër shumë më i madh bashkish dhe komunash nuk është pa kosto.
Njësitë e vogla administrative mund të kenë probleme me të ardhurat, kapacitetet profesionale dhe menaxhimin e shërbimeve.
Nëse një bashki nuk ka të ardhura të mjaftueshme për të financuar shërbimet bazë, ajo mund të bëhet më e varur nga buxheti i shtetit.
Kjo do të thotë se debati nuk mund të reduktohet vetëm në pyetjen “sa bashki duhet të ketë Shqipëria?”.
Pyetja më e rëndësishme është:
Sa bashki mund të funksionojnë realisht dhe sa prej tyre mund të ofrojnë shërbime cilësore, pa u kthyer në struktura administrative të varura nga financimet qendrore?
Rreziku politik: Reforma si hartë elektorale
Një tjetër element i debatit është dimensioni politik.
Në Shqipëri, ndryshimi i kufijve të bashkive prek drejtpërdrejt edhe hartën elektorale.
Një bashkim mes dy bashkive mund të ndryshojë balancat politike, numrin e votuesve dhe mundësinë e partive për të fituar drejtimin e njësisë së re.
Pikërisht për këtë arsye, opozita ka ngritur shqetësime se reforma mund të përdoret për interesa politike.
Nga ana tjetër, mazhoranca argumenton se ndarja territoriale duhet të bazohet në kritere objektive dhe jo në rezultatet zgjedhore.
Në këtë pikë, transparenca e procesit bëhet vendimtare.
Nëse vendimet merren pa konsultime reale, çdo ndryshim do të shihet përmes filtrit politik. Nëse procesi bazohet në të dhëna demografike, ekonomike, gjeografike dhe administrative, reforma ka më shumë mundësi të fitojë legjitimitet.
Çfarë mund të sjellë reforma e re?
Nëse reforma miratohet, ndikimi do të jetë i ndjeshëm në disa drejtime.
Në administratë: mund të ketë bashkime institucionesh, ndryshime në strukturat e administratës dhe riorganizim të shërbimeve.
Në financa: bashkitë e reja mund të kenë buxhete më të mëdha, por edhe përgjegjësi më të mëdha.
Në shërbime: rezultati do të varet nga mënyra se si do të organizohen njësitë administrative dhe shërbimet në zonat periferike.
Në politikë: ndryshimi i kufijve mund të ndikojë drejtpërdrejt në zgjedhjet vendore dhe në balancat mes partive.
Në identitetin lokal: disa qytete dhe komunitete mund të humbasin statusin e bashkisë, çka mund të shkaktojë kundërshtime të forta.
Çfarë pritet të ndodhë?
Procesi pritet të jetë i gjatë dhe politikisht i vështirë.
Kuvendi ka ngritur një Komision të Posaçëm për Reformën Administrativo-Territoriale dhe ka hapur një proces konsultimi me komunitetet. Platforma zyrtare e reformës parashikon dëgjesa publike dhe mbledhje sugjerimesh nga qytetarët, ndërsa synimi i deklaruar është që zbatimi i reformës të bëhet përpara zgjedhjeve vendore të vitit 2027.
Megjithatë, përpara se të arrihet te votimi përfundimtar, pritet një debat i fortë politik dhe publik.
PS dhe PD janë nisur nga dy filozofi të ndryshme.
PS kërkon bashki më funksionale dhe më të qëndrueshme administrativisht.
PD kërkon më shumë njësi vendore dhe rikthim të pushtetit më pranë qytetarëve.
Ndërsa komunitetet lokale kërkojnë të dinë diçka më konkrete: çfarë do të ndryshojë për ta?
Nëse një bashki shkrihet, banori dëshiron të dijë nëse do të ketë rrugë më të mira, ujë, pastrim, transport, shkolla, shërbime sociale dhe administratë më pranë.
Në fund, reforma territoriale do të gjykohet jo nga numri i bashkive në hartë, por nga cilësia e shërbimeve që do të marrë qytetari.
Kjo është edhe sfida kryesore e reformës së re: të gjejë një ekuilibër mes efikasitetit ekonomik, përfaqësimit lokal dhe afërsisë së pushtetit me qytetarin.
Nëse ky ekuilibër nuk arrihet, ndryshimi i hartës mund të mbetet vetëm një riorganizim administrativ. Nëse arrihet, reforma mund të shënojë një ndryshim real në mënyrën se si funksionon pushteti vendor në Shqipëri.
Lexo edhe:
Reforma Territoriale 2.0, mazhoranca propozon uljen e numrit të bashkive nga 61 në 46
Zbardhet propozimi i PD për reformën territoriale, ja si ndryshon harta
